W ostatnim czasie padło kilka ważnych deklaracji dotyczących ukraińskiego sektora energetycznego. Roman Matys postanowił je publicznie skomentować, ponieważ w rozmowach z zagranicznymi inwestorami kwestia zaopatrzenia w energię perspektywicznych projektów w Ukrainie jest na pierwszym miejscu.
„Mówiłem już wcześniej, że nawet w sytuacji, jaka powstała na ukraińskim rynku energii w wyniku rosyjskich ataków na infrastrukturę energetyczną, można znaleźć pozytywy: to zarówno demonopolizacja rynku, jak i budowa nowej, lepszej infrastruktury opartej na najnowocześniejszych rozwiązaniach.
Mamy więc dwie wiadomości z ostatnich dni. Jedna dotyczy strategii krótkoterminowej na rynku energii, druga długoterminowej.
Rozwiązanie krótkoterminowe: pływające elektrownie
Celem krótkoterminowym jest jak najszybsze zapewnienie energii dużej liczbie odbiorców. Państwowy handlowiec energii, spółka Energetyczna Kompania Ukrainy (EKU), podpisał z turecką firmą Karpowership memorandum o współpracy w zakresie dostaw energii i wykorzystania pływających elektrowni do pokrycia deficytu energii. Firmy wraz z organizacjami krajowymi i międzynarodowymi planują przygotować projekt finansowania i uruchomienia 500 MW mocy z pływających elektrowni. To wystarczy dla miliona rodzin. Statki mają stanąć u wybrzeży Mołdawii i Rumunii, zostać podłączone do ich sieci i przesyłać energię do ukraińskiego systemu przez linie transgraniczne. Przy wsparciu politycznym tych państw i odpowiednim finansowaniu projekt można zrealizować dość szybko.
Rozwiązanie długoterminowe: małe reaktory modułowe
Jeśli chodzi o plany długoterminowe, ciekawa jest wypowiedź ambasadora Japonii w Ukrainie Matsudy Kuninoriego: Japonia planuje uczestniczyć w odbudowie ukraińskiej energetyki z wykorzystaniem najnowszych technologii. Chodzi o budowę małych reaktorów modułowych i wspólne projekty wodorowe, w których Japonia ma jedne z najlepszych kompetencji. Małe reaktory modułowe (SMR, Small Modular Reactors) to najnowocześniejsze reaktory jądrowe, produkowane modułowo i spełniające wymogi pasywnego bezpieczeństwa jądrowego. Są bardziej kompaktowe, mobilne i bezpieczne, nie wymagają dużych terenów, więc można je instalować nawet w trudno dostępnych miejscach. Technologia stale się rozwija: istnieją już cztery generacje takich reaktorów. Czwarta jest w fazie rozwoju, a Światowe Stowarzyszenie Jądrowe przewiduje, że niektóre z nich mogą zacząć działać przed 2030 rokiem.
Japan Atomic Energy Agency (JAEA) już w 2020 roku zapowiedziała zacieśnienie współpracy z Wielką Brytanią przy wysokotemperaturowym reaktorze chłodzonym gazem, na podstawie memorandum z 2019 roku. Wielka Brytania z kolei intensywnie pracuje nad małymi reaktorami modułowymi: w 2019 roku Rolls-Royce otrzymał 18 mln funtów na rozpoczęcie projektowania systemu modułowego i ogłosił plan budowy 16 takich reaktorów.
Oprócz tych krajów aktywnie działają Chiny, które w lipcu 2021 roku rozpoczęły budowę pierwszego komercyjnego lądowego małego reaktora modułowego, USA, Kanada, a nawet nasi sąsiedzi Polacy: firma chemiczna Synthos planuje instalację reaktora Hitachi BWRX-300 (300 MW) i już w 2020 roku uzyskała studium wykonalności.
Dzięki współpracy z Japonią i innymi partnerami Ukraina ma więc szansę dołączyć do najnowocześniejszych, bezpiecznych i ekologicznych projektów energetycznych, zdywersyfikować system energetyczny i zapewnić odbiorcom energię spoza paliw kopalnych”.